ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಮುಟ್ಟಿನ ರಜೆ ನೀತಿ: ಘನತೆಯ ಹಕ್ಕಿನ ಹೋರಾಟ

ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪು

ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಬುಧವಾರ (ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೫, ೨೦೨೬) ಧಾರವಾಡ ಪೀಠದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಂ. ನಾಗಪ್ರಸನ್ನ ಅವರು ಮುಟ್ಟಿನ ರಜೆಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ ೨೧ನೇ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಟ್ಟಿನ ರಜೆ ನೀತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು.

ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಅರ್ಜಿದಾರರಾದ ಶ್ರೀಮತಿ ಚಂದ್ರವ್ವ ಹನಮಂತ ಗೋಕವಿ ಅವರು ದಿನಪೂರ್ತಿ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಹಿಳೆ. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ೧೨-೧೧-೨೦೨೫ ಮತ್ತು ೨೦-೧೧-೨೦೨೫ರ ಅಧಿಸೂಚನೆಗಳ ಮೂಲಕ ೫ ವಿಧದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮಹಿಳಾ ನೌಕರರಿಗೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ೧ ದಿನ ವೇತನ ಸಹಿತ ಮುಟ್ಟಿನ ರಜೆ ನೀಡಲು ಕಡ್ಡಾಯ ಮಾಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಇದು ಸರಿಯಾಗಿ ಜಾರಿಯಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅರ್ಜಿದಾರರು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊರೆ ಹೋದರು.

ನೀತಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ

ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಂಡ ಈ ನೀತಿ, ೧೮ ರಿಂದ ೫೨ ವರ್ಷದ ಎಲ್ಲಾ ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಒಂದು ವೇತನ ಸಹಿತ ರಜೆ ನೀಡುತ್ತದೆ – ಶಾಶ್ವತ, ಗುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ನೌಕರರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ.

ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ “ಕರ್ನಾಟಕ ಮೆನ್ಸ್ಟ್ರುಯಲ್ ಲೀವ್ ಅಂಡ್ ಹೈಜೀನ್ ಬಿಲ್, ೨೦೨೫”ರಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳಿಗೆ ೨ ದಿನ ವೇತನ ಸಹಿತ ರಜೆ, ಮನೆಯಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರಿಗೆ ೨% ಹಾಜರಾತಿ ವಿನಾಯಿತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮಹತ್ವದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು

ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ: “ಮುಟ್ಟಿನ ರಜೆ ಕೋರಿಕೆಯು ಸವಲತ್ತಿಗಾಗಿ ಮೊರೆ ಅಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವಾಸಿಸುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಘನತೆ, ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಅರಿವಿನ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ.”

ಸಂವಿಧಾನದ ೧೫(೩) (ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ನಿಬಂಧನೆ), ೩೯(ಇ) (ಕಾರ್ಮಿಕರ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ), ೪೨ (ನ್ಯಾಯಯುತ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಕೆಲಸದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ) ಮತ್ತು ಘನತೆಯಿಂದ ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕಿನ ವಿಧಿ ೨೧ ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ನ್ಯಾಯಾಲಯ “ಮುಟ್ಟಿನ ರಜೆ ಘನತೆಯಿಂದ ಬಾಳುವ ಹಕ್ಕಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಭಾಗ” ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.

ಪರ-ವಿರೋಧ ವಾದಗಳು

ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ೧೫ ಉದ್ಯೋಗಸ್ಥ ಮಹಿಳೆಯರ ಗುಂಪು ಈ ನೀತಿ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳದ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸವಾಲು ಹಾಕಿ ಮತ್ತೊಂದು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿಂದ ಆಚರಣಾ ಸವಾಲುಗಳಿವೆ ಎಂದು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಪರ ವಕೀಲರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರಾದರೂ, ಶಾಸಕಾಂಗದಲ್ಲಿ ಮಸೂದೆ ವಿಚಾರಾಧೀನವಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.

ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ರ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆ ಪ್ರಸಂಗ

ಡಿಸೆಂಬರ್ ೯, ೨೦೨೫ರಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮೊದಲು ತಡೆಯಾಜ್ಞೆ ನೀಡಿತ್ತಾದರೂ, ನೀತಿಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಆಧಾರ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ನಂತರ ಅದೇ ದಿನ ತಡೆ ಹಿಂಪಡೆಯಲಾಯಿತು.

ತೀರ್ಪಿನ ಮಹತ್ವ

ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಎರಡು ಬಾರಿ ಮುಟ್ಟಿನ ರಜೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಸೂದೆ ಮಂಡಿಸಿದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಮಸೂದೆ ಹಿಂತೆಗೆದ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಈ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದೆ.

ಈ ತೀರ್ಪು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಹಿಳಾ ಕಾರ್ಮಿಕರ – ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯದ ಮಹಿಳೆಯರ – ಹಕ್ಕಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. “ಕರ್ನಾಟಕ ಮೆನ್ಸ್ಟ್ರುಯಲ್ ಲೀವ್ ಅಂಡ್ ಹೈಜೀನ್ ಬಿಲ್, ೨೦೨೫” ಅನುಮೋದನೆ ಆದ ನಂತರ ಈ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಗೊಳ್ಳಲಿದೆ.

ಪ್ರಕರಣ: ಶ್ರೀಮತಿ ಚಂದ್ರವ್ವ ಹನಮಂತ ಗೋಕವಿ ವಿರುದ್ಧ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ (Writ Petition No. 109734 of 2025)