ಸಂಸತ್ತಿನ 2026ರ ಮುಂಗಾರು ಅಧಿವೇಶನ ಈ ವಾರ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿದ್ದು, ಮೂರೂವರೆ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ 12 ಮಸೂದೆಗಳು ಅಂಗೀಕಾರಗೊಂಡಿವೆ — ಆದರೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಮಸೂದೆಗಳು ಮಂಡಿಸಿದ ಸಚಿವರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಸದರ ಚರ್ಚೆಯೇ ಇಲ್ಲದೆ ಅಂಗೀಕಾರಗೊಂಡವು. NEET-UG ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ಸೋರಿಕೆ, ಜಂತರ್ ಮಂತರ್ನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು ಪದೇ ಪದೇ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಮತ್ತು ಗೃಹ ಸಚಿವ ಅಮಿತ್ ಶಾ ಬಹುತೇಕ ಅಧಿವೇಶನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಸದನದಿಂದ ಗೈರುಹಾಜರಾಗಿದ್ದರು. ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ: ಪ್ರಧಾನಿ ಅಥವಾ ಗೃಹ ಸಚಿವರಿಲ್ಲದೆ ಸಂಸತ್ತು ಮಸೂದೆ ಅಂಗೀಕರಿಸುವುದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವೇ, ಮತ್ತು ಇದು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸರ್ಕಾರದ ತತ್ವವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆಯೇ?
ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಏನಾಯಿತು?
ಜುಲೈ 20ರಂದು ಆರಂಭವಾದ ಈ ಅಧಿವೇಶನ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ-ಅಸ್ಸಾಂ ಚುನಾವಣಾ ಹಿನ್ನಡೆಯ ಬಳಿಕ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು NEET-UG ಸೋರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನೇ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಈ ಒತ್ತಡದ ಪರಿಣಾಮ ಜುಲೈ 25ರಂದು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವ ಧರ್ಮೇಂದ್ರ ಪ್ರಧಾನ್ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು.
ಇದರ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ವಂತ ಶಾಸಕಾಂಗ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ ಬಹುತೇಕ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತು. ಲೋಕಸಭೆ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು 543ರಿಂದ 850ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಡಿಲಿಮಿಟೇಶನ್ ಮಸೂದೆ ತಡೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ದೇಣಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆ (FCRA) ಜಂಟಿ ಸಂಸದೀಯ ಸಮಿತಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವ ಕಿರಣ್ ರಿಜಿಜು ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, 12 ಮಸೂದೆಗಳಲ್ಲಿ 11 ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಚರ್ಚೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅಂಗೀಕಾರವಾದವು — ಒಂದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೂಕ್ತ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಂಸದ ಗೌರವ್ ಗೊಗೊಯ್ ಅವರು ಇಷ್ಟು ಗೊಂದಲಮಯ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಪ್ರಧಾನಿ-ಗೃಹ ಸಚಿವರ ಗೈರುಹಾಜರಿಯನ್ನೇ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದರು. ಅಧಿವೇಶನದ ಕೊನೆಯ ದಿನ ಚರ್ಚೆಗಾಗಿ ಅಧಿವೇಶನ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಅಮಿತ್ ಶಾ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ಗೃಹ ಸಚಿವರು ಬಹುತೇಕ ಅಧಿವೇಶನದುದ್ದಕ್ಕೂ ದೂರವೇ ಇದ್ದರು ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು.
PRS ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ರಿಸರ್ಚ್ನ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು:
- ಲೋಕಸಭೆ ಕೇವಲ ಶೇ.15ರಷ್ಟು, ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಶೇ.33ರಷ್ಟು ನಿಗದಿತ ಸಮಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು
- ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ಅವಧಿ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 9 ನಿಮಿಷ (ಶೇ.1), ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 2 ಗಂಟೆ (ಶೇ.12)
- ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ್ದ 380 ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಪೈಕಿ ಕೇವಲ 2ಕ್ಕೆ ಮೌಖಿಕ ಉತ್ತರ; ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ 285ರಲ್ಲಿ 16ಕ್ಕೆ
ಇದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವೇ?
ಹೌದು. ಮಸೂದೆ ಚರ್ಚಿಸಲು ಅಥವಾ ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ಪ್ರಧಾನಿ ಅಥವಾ ಗೃಹ ಸಚಿವರು ಖುದ್ದು ಹಾಜರಿರಬೇಕೆಂಬ ಯಾವುದೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನಿಯಮ ಇಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವರು ಸರ್ಕಾರದ ಪರ ಮಸೂದೆ ಮಂಡಿಸಬಹುದು. ಮಸೂದೆಯ ಸಿಂಧುತ್ವಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುವುದು ಅದು ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ಅನುಸರಿಸಿ ಸದನದ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆದಿದೆಯೇ ಎಂಬುದಷ್ಟೇ.
ಸಂವಿಧಾನದ 75(3)ನೇ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಳಿ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಹೊಣೆಗಾರ — ಒಬ್ಬ ಸಚಿವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಾಜರಾತಿಯಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಗೃಹ ಸಚಿವರು ಖುದ್ದು ಬಾರದಿದ್ದರೆ ಅದೊಂದೇ ಸಂವಿಧಾನ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬೇರೆಯದು: ಮಸೂದೆ ಏಕೆ ಬೇಕು, ಏನು ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ, ಯಾವ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಎದ್ದಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ — ಯಾವ ಸಚಿವರಿಂದಲಾದರೂ ಸರಿ — ಸಂಸತ್ತಿನ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಸಿಗಬೇಕು. ಈ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಮಸೂದೆಗಳಿಗೆ ಅದೂ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಅಸಲಿ ಕಳವಳ — ಕಾನೂನುಬಾಹಿರತೆ ಅಲ್ಲ, ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಮಸೂದೆ ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿತೇ ಎಂಬುದು.
ಏನೆಲ್ಲಾ ಅಂಗೀಕಾರವಾಯಿತು
ಪ್ರಮುಖ ಮಸೂದೆಗಳು (12):
- ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆ (ಅನುಚಿತ ವಿಧಾನ ತಡೆ) ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆ — NEET-UG ಸೋರಿಕೆಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ನೇರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ; ಫಾಸ್ಟ್-ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, 2 ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ತನಿಖೆ, 3 ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆ ಕಡ್ಡಾಯ. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಅಂಗೀಕಾರ ಪಡೆದಿದೆ.
- ಜನನ-ಮರಣ ನೋಂದಣಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆ — ವಿಳಂಬಿತ ನೋಂದಣಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ
- MSME ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆ — ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ನೋಂದಣಿ ವೇದಿಕೆ, ಹಣಕಾಸು ಲಭ್ಯತೆ ಸುಧಾರಣೆ
- ಬ್ಯಾಂಕರ್ಸ್ ಬುಕ್ಸ್ ಎವಿಡೆನ್ಸ್ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆ — ಡಿಜಿಟಲ್/ಕ್ಲೌಡ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ದಾಖಲೆ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ
- ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ ಸುಧಾರಣಾ ಮಸೂದೆ — ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ ಆಯೋಗ ಸ್ಥಾಪನೆ
- ಕೇರಳ ಹೆಸರು ಬದಲಾವಣೆ ಮಸೂದೆ — ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹೆಸರು “ಕೇರಳಂ” ಆಗಿ ಬದಲು
- ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಕಾರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆ
- ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ವಲಯ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆ 9-10. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆ ಬದಲಿ ಮಸೂದೆಗಳು — ಅಧಿವೇಶನಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಶಾಸನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು
(ಉಳಿದ ಎರಡು ಮಸೂದೆಗಳ ಹೆಸರು ಅಧಿಕೃತ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದಗಳಲ್ಲಷ್ಟೇ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ.)
ಬದಿಗಿಟ್ಟಿದ್ದು:
- ಡಿಲಿಮಿಟೇಶನ್ ಮಸೂದೆ, 2026 — ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ವಿರೋಧದ ಎದುರು ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು
- FCRA ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆ, 2026 — 31 ಸದಸ್ಯರ ಜಂಟಿ ಸಂಸದೀಯ ಸಮಿತಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು
ಸರ್ಕಾರ vs ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ
ರಿಜಿಜು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊಣೆ ಹೊರಿಸಿ, ಸರ್ಕಾರ ಚರ್ಚೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಿದ್ದರೂ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ಸಂಸದರು ಘೋಷಣಾಕೂಗು-ಬ್ಯಾನರ್ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾದರು ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು. ಜೈರಾಮ್ ರಮೇಶ್ ಇದನ್ನು “ವ್ಯರ್ಥ ಅಧಿವೇಶನ” ಎಂದು ಕರೆದರು. ಎರಡೂ ವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಾಂಶ ಇರಬಹುದು — ಆದರೆ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ, ಸುಸೂತ್ರ ಅಧಿವೇಶನ ಎಂದು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಸಾರಾಂಶ
ಪ್ರಧಾನಿ/ಗೃಹ ಸಚಿವರ ಗೈರುಹಾಜರಿಯಲ್ಲಿ ಮಸೂದೆ ಅಂಗೀಕಾರ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಲ್ಲ — ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಳಿಯ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯೇ ಸಂವಿಧಾನದ ನಿಜವಾದ ಆಧಾರ. ಆದರೆ ಈ ಅಧಿವೇಶನದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ — ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಪಾಲಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ನಿಜವಾದ ಸಾರ (ಚರ್ಚೆ, ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ, ಪರಿಶೀಲನೆ) ಬಹುತೇಕ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಈ ಅಧಿವೇಶನ ಎತ್ತುವ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ — ಪ್ರಧಾನಿ/ಗೃಹ ಸಚಿವರು ನಿಯಮ ಮುರಿದರೇ ಎಂಬುದಲ್ಲ, ಸಂಸತ್ತು ತನ್ನ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ನಿಜವಾಗಿ ಅವಕಾಶ ಪಡೆಯಿತೇ ಎಂಬುದು.
ಆಧಾರ: PRS ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು. ಹೇಳಿಕೆಗಳು: ಕಿರಣ್ ರಿಜಿಜು, ಗೌರವ್ ಗೊಗೊಯ್, ಜೈರಾಮ್ ರಮೇಶ್, ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ.