By R N Chandrakala
ಭಾರತವು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಖನಿಜಗಳು (Rare Earth Minerals) ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 6–7 ಶೇಕಡಾ ಅಪರೂಪದ ಖನಿಜ ಸಂಗ್ರಹ ಭಾರತದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬ ಅಂದಾಜಿದೆ. ಆದರೂ, ಜಾಗತಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಾಲು ಶೇಕಡಾ1ಕ್ಕೂಕಡಿಮೆ.
ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕೇವಲ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ. ಇದು ಭಾರತದ ಕ್ಲೀನ್ಎನರ್ಜಿ, ರಕ್ಷಣಾಕ್ಷೇತ್ರ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ ಮೇಲೆ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಸವಾಲಾಗಿದೆ.
ಅಪರೂಪದ ಖನಿಜಗಳು ಎಂದರೆ ಏನು?
ರೇರ್ ಎರ್ಥ್ ಎಲೆಮೆಂಟ್ಸ್ (Rare Earth Elements – REEs) ಎನ್ನುವುದು ಒಟ್ಟು 17 ಪ್ರಮುಖ ಖನಿಜ ಮೂಲಧಾತುಗಳ ಗುಂಪು.
ಲೈಟ್ ರೇರ್ ಎರ್ಥ್ಗಳು
ಲಾಂಥನಮ್, ಸೀರಿಯಮ್, ಪ್ರಾಸಿಯೋಡಿಮಿಯಮ್, ನಿಯೋಡಿಮಿಯಮ್, ಸಮಾರಿಯಮ್
ಹೆವಿ ರೇರ್ ಎರ್ಥ್ಗಳು
ಯುರೋಪಿಯಮ್, ಟರ್ಬಿಯಮ್, ಡಿಸ್ಪ್ರೋಸಿಯಮ್, ಯಿಟ್ರಿಯಮ್, ಇರ್ಬಿಯಮ್, ಹೋಲ್ಮಿಯಮ್, ಲ್ಯೂಟೆಟಿಯಮ್ ಮುಂತಾದವು
“ರೇರ್” ಎಂಬ ಪದ ಇಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಅರ್ಥ ಕೊಡಬಹುದು.
ಈ ಖನಿಜಗಳು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೆ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚದಾಯಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು “ಅಪರೂಪದ” ಖನಿಜಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಪರೂಪದ ಖನಿಜಗಳು ಎಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತವೆ?
ಅಪರೂಪದ ಖನಿಜಗಳು ಇಲ್ಲದೆ ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನವೇ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
- ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ವಿಂಡ್ ಟರ್ಬೈನ್ಗಳು
- ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ಗಳು, ಲ್ಯಾಪ್ಟಾಪ್ಗಳು, ಟಿವಿಗಳು
- ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು, ರಾಡಾರ್ಗಳು
- ಶಾಶ್ವತ ಚುಂಬಕಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು
ಸರಳ ಉದಾಹರಣೆ:
ನಿಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ನ
- ಸ್ಪೀಕರ್ → ನಿಯೋಡಿಮಿಯಮ್
- ಪರದೆಯ ಬಣ್ಣ → ಯುರೋಪಿಯಮ್
- ವೈಬ್ರೇಷನ್ ಮೋಟಾರ್ → ರೇರ್ ಎರ್ಥ್ ಚುಂಬಕ
ಫೋನ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಸೆಂಬಲ್ ಆದರೂ, ಅದರ ಅತೀಮುಖ್ಯ ಖನಿಜ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಬಹುತೇಕ ಚೀನಾದಲ್ಲೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಖನಿಜಗಳು ಎಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ?
ಭಾರತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪರೂಪದ ಖನಿಜ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಮೊನಜೈಟ್ ಸಮೃದ್ಧಕರಾವಳಿ ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ.
- ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿ
- ದಕ್ಷಿಣ ಕರಾವಳಿ
ಮೊನಜೈಟ್ ಖನಿಜದಲ್ಲಿ ಥೋರಿಯಂ ಎಂಬ ಕಿರಣೀಯ (radioactive) ಅಂಶವೂ ಅಡಗಿದೆ.
ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದು, ಕಠಿಣ ಸರ್ಕಾರಿ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ.
ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮುಂಚೂಣಿ, ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿಕೆ
2024ರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ:
- ಭಾರತ: 2,900 ಟನ್ (ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ 7ನೇ ಸ್ಥಾನ)
- ಚೀನಾ: 2,70,000 ಟನ್ (ಜಾಗತಿಕ ನಾಯಕ)
- ಅಮೆರಿಕ: 45,000 ಟನ್
- ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್: 31,000 ಟನ್
ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ನಡುವಿನ ಆಳವಾದ ಅಂತರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಅಡಚಣೆಗಳು (Structural Bottlenecks)
1. ಕಠಿಣ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು
- ಅಪರೂಪದ ಖನಿಜ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ
- ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ Indian Rare Earths Limited (IREL) ಕೈಯಲ್ಲೇ ಸೀಮಿತ
- ಖನಿಜಗಳನ್ನು ತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಾಗಿ ಅಲ್ಲದೆ, ಉಪ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿ ನೋಡಲಾಗಿದೆ
2. ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಕೊರತೆ
- ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ
- ನಿಜವಾದ ಮೌಲ್ಯ processing & refining ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ
- ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಬಹಳ ದುರ್ಬಲ
ಚೀನಾ ಏಕೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಿದೆ?
ಚೀನಾದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಆಕಸ್ಮಿಕವಲ್ಲ.
- 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲೇ ಅಪರೂಪದ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲವೆಂದು ಘೋಷಣೆ
- ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧೀಕರಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಹೂಡಿಕೆ
- ಪರಿಸರ ಹಾನಿಯ ಬೆಲೆಯನ್ನೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಉದ್ಯಮ ವಿಸ್ತರಣೆ
- ಗಣಿಗಾರಿಕೆ → ಸಂಸ್ಕರಣೆ → ಚುಂಬಕ → ಅಂತಿಮ ಉತ್ಪನ್ನ
ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿ ಚೀನಾದೊಳಗೇ
ಇಂದಿಗೆ ಚೀನಾ ಜಾಗತಿಕ ಅಪರೂಪದ ಖನಿಜಗಳ ಸುಮಾರು90% ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಚೀನಾದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಭಾರತಕ್ಕೆ
- ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಅಪಾಯ
- EV ಮತ್ತು ಕ್ಲೀನ್ ಎನರ್ಜಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವಲಂಬನೆ
- ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಇಲ್ಲ
- “ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ” ಕನಸಿಗೆ ಅಡಚಣೆ
IREL ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದರ ಮಿತಿಗಳು
IREL ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆ.
ಆದರೆ:
- ವಾಣಿಜ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಕೊರತೆ
- ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನವೀಕರಣ ನಿಧಾನ
- ಖಾಸಗಿ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಡಿಮೆ
ಇಂದಿನ ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ IREL ಒಂದೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಭಾರತ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು? (ಮುಂದಿನ ದಾರಿ)
- ನಿಯಂತ್ರಣ ಸರಳೀಕರಣ – ಪರಿಸರ ಸುರಕ್ಷತೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡೇ
- ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧೀಕರಣಕ್ಕೆ ಭಾರಿ ಹೂಡಿಕೆ
- ಜಪಾನ್, ಯುರೋಪ್ ಜೊತೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ
- ಅಪರೂಪದ ಖನಿಜಗಳನ್ನು “ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ” ಎಂದು ಘೋಷಣೆ
- ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿ ನಿರ್ಮಾಣ
ಅಂತಿಮವಾಗಿ
ಅಪರೂಪದ ಖನಿಜಗಳು ಇಂದಿನ ಯುಗದ ಹೊಸ ತೈಲ.
ಯಾರು ಅವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಭವಿಷ್ಯದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಭಾರತದ ಬಳಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿವೆ.
ಇಲ್ಲದಿರುವುದು — ತ್ವರಿತ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿ.
ಇದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿದರೆ, ಭಾರತ ಕೇವಲ ಬಳಕೆದಾರವಲ್ಲ,
ಜಾಗತಿಕ ನಾಯಕನಾಗಬಹುದು.
Source: National media reports / Official statements / News agencies